Groźny wstrząs anafilaktyczny

Red. Anna Włoszek i Dariusz Młynarczyk
Konsultacja medyczna: dr n.med. Wojciech Kaniuk i dr n.med. Andrzej Posz

Wstrząs anafilaktyczny to gwałtownie przebiegający objaw alergii. Trzeba natychmiastowo działać, ponieważ reakcja ta może zagrażać życiu człowieka.

Wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja) to nagła reakcja, która może wystąpić u alergika w określonych sytuacjach, zwykle po spożyciu pokarmów (owoce morza, orzeszki ziemne), zażyciu leków bądź podaniu antybiotyku (zwłaszcza penicyliny), użądleniu przez owady czy przy prowadzeniu leczenia odczulającego.

Objawy wstrząsu anafilaktycznego

Objawy wstrząsu anafilaktycznego występują nagle i równie gwałtownie ustępują pod wpływem leczenia. Reakcja ta może mieć różny stopień nasilenia - najgroźniejszy jest tzw. pełnoobjawowy zespół, obejmuje on:
- złe samopoczucie,
- pobladnięcie,
- świąd dłoni i stóp obejmujący całe ciało,
- utrata przytomności,
- szybki i płytki oddech,
- wymioty,
- biegunkę,
- niewyczuwalne tętno,
- znacznie obniżone ciśnienie tętnicze,
- poty,
- zimne kończyny.

Na szczęście zespół pełnoobjawowy występuje rzadko, zwykle nasilenie objawów jest mniejsze:
- rumień i pokrzywka całego ciała,
- świąd,
- obrzęk twarzy i błon śluzowych (trudności w połykaniu),
- duszność,
- możliwe napady astmy oskrzelowej,
- nieco obniżone ciśnienie tętnicze.

Ratownik medyczny Michał Wieczorek, w filmie "Co zrobić gdy alergik straci przytomność?" (http://www.jaalergik.pl/ratownicy-radza-co-zrobic-gdy-alergik-straci-przytomnosc_porady-tresc_68_c0.html), wymienia najczęściej występujące objawy wstrząsu anafilaktycznego, do których należą: postępujące uczucie duszności, uderzenie gorąca, osłabienie, obrzęki i wysypki w okolicy twarzy, szyi.

Co zrobić podczas wstrząsu?

Po pierwsze alergik nie powinien bagatelizować objawów i czekać aż dolegliwości same miną. Trzeba zdawać sobie sprawę, że wstrząs anafilaktyczny przebiega gwałtownie i może doprowadzić do utraty przytomności. Pacjent powinien niezwłocznie zażyć antyhistaminik np. Zyrtec. Osoby narażone na wstrząs zwykle mają takie leki przy sobie, ale nie wiedzą jak ważny jest czas. Dlatego ważne jest, by szybko poszukać kogoś, kto nam pomoże - osoba z rodziny, sąsiad czy przechodzień. Należy szybko zadzwonić na pogotowie, gdyż pomoc lekarska jest niezbędna!

Po przyjeździe karetki trzeba poinformować ratowników, że jest się alergikiem i na co jest się uczulonym. Dobrze jest także przekazać kontakt telefoniczny do osoby, która zna szczegóły choroby.

W zależności od czynnika, który wywołał wstrząs anafilaktyczny, przed przyjazdem ratowników medycznych, można pomóc sobie w następujący sposób:

Wstrząs wywołany użądleniem owada:
- schłodzić miejsce, które zostało użądlone,
- jeśli użądlona została ręka bądź noga, to należy ją unieruchomić, ponieważ poruszanie będzie powodowało szybsze rozprzestrzenianie się trucizny po organizmie,
- unikać zbędnego wysiłku,
- położyć się by uniknąć upadku w przypadku utraty przytomności,
- w znacznym osłabieniu pomoże uniesienie nóg do góry.

Wstrząs objawiający się napadem astmy:
- zachować spokój - to unormuje oddychanie,
- zastosować inhalator i poczekać aż lek zadziała,
- rozpiąć ubranie - łatwiej będzie oddychać,
- zapewnić dopływ świeżego powietrza - np. poprosić kogoś o otworzenie okna,
- jeśli odczuwa się duszność i suchość w ustach, to pomaga zwilżenie ust wodą.

Pierwsza pomoc dla alergika

W przypadku, gdy alergik stracił przytomność z powodu wystąpienia u niego wstrząsu anafilaktycznego, ważna jest szybka reakcjai:

- natychmiastowe przerwanie kontaktu z alergenem np. zaprzestanie podawania leku,
- stała kontrola podstawowych funkcji życiowych (sprawdzanie czy osoba oddycha),
- ułożenie poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej,

- wezwanie karetki pogotowia

Pomoc medyczna dla alergika

Ratownicy medyczni po przyjeździe do alergika pytają na co choruje i jakie leki przyjmuje. Ważna jest także informacja, czy w przeszłości występowały wstrząsy. W lżejszych przypadkach stosuje się hydrokortyzon i wapno. W rozwiniętym wstrząsie jest podawana podskórnie adrenalina oraz domięśniowo leki przeciwhistaminowe. Profilaktycznie osoby podatne na występowanie anafilaksji powinny mieć przy sobie zestaw do pierwszej pomocy, w którym znajduje się adrenalina.

Strzykawki z lekiem powinni mieć przy sobie głównie uczuleni na owady, wszystkie osoby po incydencie wstrząsu, pacjenci z niestabilną astmą oraz niektórzy alergicy poddawani odczulaniu. Do niedawna były dostępne tylko drogie preparaty (Anapenem i inne w cenie 200-300 zł), obecnie można kupić adrenalinę w ampułkostrzykawce na receptę za niecałe 30 zł.

Rady alergologa

Alergicy narażeni na wstrząs anafilaktyczny, który jest najczęściej spowodowany ukąszeniem owadów, powinni zaopatrzyć się w zestaw przeciwwstrząsowy zawierający strzykawkę z adrenaliną oraz mieć zawsze przy sobie minimum 2 tabletki leku antyalergicznego. Powinni też być przeszkoleni w stosowaniu ampułkostrzykawek lub autostrzykawek z adrenaliną.

Osoby uczulone na leki powinny poprosić alergologa o ich wypisanie na kartce, którą najlepiej zafoliować i okazywać przy każdym kontakcie z lekarzem, pielęgniarką czy ratownikiem medycznym.

W przypadku alergii pokarmowej trzeba znać nazwę uczulających pokarmów, najlepiej w  kilku językach obcych (wyjazdy zagraniczne).

Należy poinformować towarzyszy podróży, domowników, współlokatorów o skłonności do ostrej reakcji alergicznej w kontakcie z uczulającym czynnikiem. Zawsze lepiej zapobiegać, niż w dramatycznych okolicznościach liczyć na szybką pomoc.

Zdaniem ratownika Michała Wieczorka, ważne jest to, żeby ludzie sami potrafili rozpoznać objawy wstrząsu anafilaktycznego oraz orientować się jak postępować w takim przypadku. Taka wiedza może uratować życie niejednemu alergikowi.

http://www.jaalergik.pl/akcja_strona_101.html